Cloze test, YDS'nin en aldatıcı bölümüdür. Görünüşte sadece beş boşluklu bir paragraf vardır; oysa o beş boşluk, sınavın geri kalanının minyatürüdür: bir boşluk gramer sorar, biri kelime, biri preposition, biri bağlaç, biri paragrafın mantığını. Adayların çoğu cloze'u "okuyup boşluğa bakarak" çözer ve bu yüzden istikrarsız sonuç alır — aynı aday bir paragrafta beşte beş yapar, diğerinde beşte iki. İstikrarın yolu, her boşluğa aynı yöntemle değil, boşluğun tipine göre yaklaşmaktır.
Önce paragraf, sonra boşluk
En yaygın hata, paragrafı okumadan ilk boşluğa atlamaktır. Cloze paragrafı bir bütündür; özellikle mantık boşlukları (bağlaç, geçiş ifadesi) paragrafın genel akışı bilinmeden çözülemez. İlk adım her zaman şudur: boşlukları zihinsel olarak atlayarak paragrafı 30-40 saniyede bir kez okuyun ve tek bir soruya cevap verin — bu paragraf ne anlatıyor ve tonu ne? Bir araştırmayı mı aktarıyor, bir sorunu mu tartışıyor, bir gelişmeyi mi övüyor? Bu bilgi, özellikle zıtlık-sebep-sonuç boşluklarında seçenek elemeyi yarı yarıya kısaltır.
Boşluğun tipini teşhis edin
İkinci adım, boşluğa değil seçeneklere bakmaktır. Seçenekler boşluğun tipini söyler: beş seçenek de preposition ise gramer-kalıp bilgisi sorulmaktadır; beşi de fiilin farklı zamanlarıysa tense sorusudur; beş farklı bağlaçsa mantık sorusudur; beş farklı anlamda kelimeyse kelime sorusudur. Tip teşhisi üç saniye sürer ve çözüm yönteminizi belirler:
Preposition boşlukları kalıp bilgisidir. Depend gördüğünüzde on, result gördüğünüzde in ya da from refleksi çalışmalıdır; burada düşünmek değil, tanımak puan getirir. Çıkmış sorularda dönen kalıp havuzu şaşırtıcı derecede küçüktür — contribute to, rely on, associated with, responsible for, divided into gibi 80-100 kalıp, soruların büyük çoğunluğunu karşılar.
Tense boşluklarında ipucu neredeyse her zaman cümlenin başka yerindeki zaman ifadesidir: since varsa perfect, by the time varsa perfect ya da future perfect, in recent years varsa present perfect ihtimali öne geçer. Cümleyi Türkçeye çevirerek zaman bulmaya çalışmak en yavaş ve en riskli yoldur; zaman işaretçisini aramak hem hızlı hem güvenlidir.
Bağlaç ve geçiş boşlukları paragraf düzeyinde çözülür. Boşluğun iki yanındaki cümleleri okuyup ilişkiyi adlandırın: ikinci cümle birinciyi destekliyor mu (moreover, in addition), tersliyor mu (however, on the other hand), sonucunu mu veriyor (therefore, thus), örnekliyor mu (for instance)? İlişkiyi seçeneklere bakmadan önce kendiniz adlandırırsanız, tuzak şıklar gücünü kaybeder.
Kelime boşluklarında boşluğun bulunduğu cümlenin öznesi ve nesnesiyle anlamca çarpışmayan tek seçenek aranır. Buradaki başarı doğrudan kelime hazinesine bağlıdır ve kestirmesi yoktur; YDS'de en çok çıkan kelimeleri örnek cümleleriyle çalışmak, cloze'un kelime ayağını besleyen en verimli yatırımdır.
Eleme, seçmekten güçlüdür
Cloze'da doğru cevabı "bulmak" ile yanlışları "elemek" aynı kapıya çıkar ama eleme daha güvenlidir, çünkü ÖSYM seçenekleri eleme mantığıyla kurar: beş seçenekten genellikle ikisi açık biçimde yanlıştır, ikisi cazip tuzaktır, biri doğrudur. Tuzak seçeneklerin ortak özelliği tek cümle içinde kulağa doğru gelmesi, paragraf bütününe oturmamasıdır. Bu yüzden son kontrol her zaman şudur: seçtiğiniz kelimeyi boşluğa koyup boşluğun cümlesini değil, bir önceki ve sonraki cümleyle birlikte okuyun. Akış takılıyorsa, cazip tuzağa yakalanmışsınız demektir.
Süre: boşluk başına bir dakika
YDS'de cloze'a ayrılabilecek gerçekçi süre, paragraf başına beş-altı dakikadır — boşluk başına yaklaşık bir dakika. Bir boşlukta doksan saniyeyi geçtiyseniz işaretleyip ilerleyin; cloze'da sonraki boşluklar çoğu zaman öncekine ipucu verir, paragraf bittiğinde dönüp baktığınız boşluk ilk bakıştakinden kolaylaşmış olur. Sınavın bütününde olduğu gibi cloze'da da puanı yiyen şey bilgisizlikten çok, tek soruya gömülen zamandır.
Neden hep aynı paragraflarla çalışmak işe yaramıyor
Cloze becerisi, bisiklet gibi, ancak yeni dengelerle gelişir. Bir paragrafı ikinci kez çözdüğünüzde boşlukları hatırlarsınız; üçüncü kez çözdüğünüzde test ettiğiniz şey hafızanızdır ve kendinize olduğunuzdan iyi görünürsünüz. Piyasadaki cloze kaynakları ise sınırlıdır ve ciddi çalışan bir aday birkaç ayda hepsini tüketir.
Taze malzeme sorununu çözmek için soruLab'ın soru üreticisine gerçek ÖSYM cloze formatını birebir uygulayan bir mod ekledik: yapıştırdığınız ya da hazır havuzdan seçtiğiniz akademik metinden, beş boşluğu beş farklı beceri tipine dağıtılmış (preposition, tense, bağlaç, kelime, mantık) cloze paragrafları üretir. Her üretim yeni paragraf demektir — yani her oturum gerçek bir ölçümdür, hafıza testi değil. Formatı önce görmek isterseniz örnek sorular sayfasında üyeliksiz inceleyebilirsiniz.
Beş adımda özet
Paragrafı boşluksuz bir kez okuyup konuyu ve tonu belirleyin. Her boşlukta önce seçeneklere bakıp tipi teşhis edin. Tipe göre yöntem uygulayın: preposition'da kalıbı tanıyın, tense'te zaman işaretçisini arayın, bağlaçta ilişkiyi kendiniz adlandırın, kelimede cümle öğeleriyle uyumu test edin. Seçtiğinizi komşu cümlelerle birlikte okuyarak doğrulayın. Ve doksan saniyede çözülmeyen boşluğu bırakıp paragrafın sonunda dönün.
Cloze, YDS'nin şansa en kapalı bölümüdür: desenleri bilen için beş soru, beş fırsattır. Desenler bu yazıda; gerisi her gün bir-iki taze paragraf çözme disiplininde.