Çıkmış soruları çözmek YDS hazırlığının en eski tavsiyesi, ama çoğu aday bunu yanlış yapıyor: sınavı baştan sona çözüp puanına bakıyor ve kitabı kapatıyor. Oysa çıkmış soruların asıl değeri puan ölçmek değil, sınavın iskeletini görmek. YDS yıllardır şaşırtıcı derecede sabit bir yapıyla geliyor; hangi soru tipinin kaç soruyla, hangi konuları ne sıklıkla sorduğunu bilen bir aday, aynı süreyi çalışan ama rastgele çalışan bir adaydan her zaman önde başlıyor.
Bu yazıda o iskeleti soru tipi tipine açıyoruz: her bölümde ne soruluyor, hangi tuzaklar tekrar ediyor ve çalışma sıranızı buna göre nasıl kurmalısınız.
Sınavın iskeleti: 80 sorunun dağılımı
YDS 80 sorudan oluşur ve bölümlerin ağırlığı yıllar içinde neredeyse hiç değişmez. Kabaca tablo şudur: 6 civarı kelime sorusu, 10 civarı dil bilgisi (gramer ve phrasal verb dahil), 10 cloze test sorusu (iki paragraf), 10 cümle tamamlama, 6 çeviri (İngilizce-Türkçe ve Türkçe-İngilizce), 15 civarı okuma-anlama (paragraf soruları), 5 diyalog tamamlama, 4 yakın anlamlı cümle, 4 paragraf tamamlama ve 4 anlam bütünlüğünü bozan cümle sorusu.
Bu dağılımın size söylediği ilk şey şu: sınavın yarısından fazlası — kelime, cloze, okuma, paragraf tamamlama, bozan cümle — doğrudan okuduğunu anlama ve kelime hazinesi üzerinden işliyor. Gramer önemli, ama tek başına gramerle YDS'de gidilebilecek yer 30 puan bandıdır. Sınavın asıl barajı kelimedir; bu yüzden hazırlığın bel kemiğini YDS'de en çok çıkan kelimeler gibi sınav odaklı bir listeyle kurmak, rastgele kelime ezberlemekten çok daha verimlidir.
Kelime soruları: aynı havuz dönüyor
Çıkmış sınavları art arda incelediğinizde kelime sorularında belirgin bir desen görürsünüz: sorulan kelimeler akademik metin dilinin çekirdek havuzundan gelir — comprehensive, deteriorate, substantial, assess, implication, considerably gibi B2–C1 bandı sözcükler tekrar tekrar ya soru kökünde ya seçeneklerde belirir. ÖSYM nadir kelime sormaz; sık kullanılan akademik kelimenin bağlamdaki doğru anlamını sorar.
Tuzak da tam burada kurulur: seçeneklerin hepsi "bilinen" kelimelerdir, ama yalnızca biri cümlenin bağlamına oturur. Bu yüzden kelimeyi Türkçe karşılığıyla değil, örnek cümlesiyle öğrenmek gerekir. Bağlam olmadan ezberlenen kelime, seçenekte tanınır ama cümlede seçilemez.
Dil bilgisi: konu listesi kısa, tekrar oranı yüksek
Gramer bölümünün iyi haberi şu: konu evreni küçüktür. Çıkmış sorularda baskın olan başlıklar tense uyumu (özellikle perfect tense'ler ve zaman bağlaçlarıyla ilişkisi), bağlaçlar (although/despite, because/because of ayrımları), preposition'lar, relative clause ve fiil yapıları (gerund/infinitive) etrafında döner. Aynı ayrımlar o kadar sık sorulur ki, son on sınavın gramer sorularını çözen bir aday on birinci sınavda soruların "tanıdık" geldiğini fark eder.
Buradaki çalışma stratejisi nettir: konu anlatımına aylar harcamak yerine, çıkmış gramer sorularını konuya göre gruplayıp her grubun tuzak desenini çıkarmak. Despite gördüğünüzde arkasından cümle değil isim öbeği gelmesi gerektiğini refleks haline getirmek, kuralı bilmekten daha değerlidir.
Cloze test: kelime, gramer ve mantığın kesiştiği yer
Cloze, adayların en çok puan bıraktığı bölümlerden biridir çünkü beş boşluğun her biri farklı bir beceriyi yoklar: biri preposition, biri bağlaç, biri tense, biri kelime, biri mantıksal akış sorabilir. Çıkmış cloze'larda tekrarlayan desen şudur: boşluklardan en az biri paragrafın mantıksal ilişkisini (zıtlık mı, sebep mi, örnekleme mi) test eder ve yanlış yapılan çoğunlukla odur.
Cloze'da ilerlemenin tek yolu hacimdir: çok sayıda, sınav formatına birebir uyan paragrafla çalışmak. Aynı paragrafları tekrar çözmek işe yaramaz; çünkü ikinci çözüşte test ettiğiniz şey bilginiz değil, hafızanızdır. soruLab'ın soru üreticisinin cloze modunu tam bu yüzden gerçek ÖSYM formatını birebir taklit edecek şekilde kurduk — her seferinde yeni paragraf, beş boşlukta beş farklı beceri.
Okuma ve paragraf soruları: sınavın yarısı, zamanın düşmanı
Okuma-anlama, paragraf tamamlama ve bozan cümle sorularını birlikte düşünün: toplamda 23 civarı soru, yani sınavın neredeyse üçte biri. Çıkmış sorularda paragraf konuları belirgin biçimde akademik-popüler bilim bandındadır: sağlık ve tıp araştırmaları, çevre ve iklim, teknoloji, psikoloji, tarih ve arkeoloji en sık dönen alanlardır. Bu metin türüne aşinalık kazanmak, soru çözme hızını doğrudan etkiler.
Soru köklerinde de tekrar eden bir desen vardır: ana fikir soruları, "pasaja göre" detay soruları, çıkarım (it can be inferred that...) soruları ve yazarın tutumunu soran sorular. Çıkarım soruları en çok yanlış yapılandır, çünkü doğru cevap pasajda yazmaz — pasajdan zorunlu olarak çıkar. Seçeneklerde pasajın kelimelerini birebir kullanan şık çoğunlukla tuzaktır; ÖSYM doğru cevabı neredeyse her zaman pasajı başka kelimelerle ifade ederek (paraphrase) kurar. Bu tek gözlem bile okuma bölümünde birkaç net kazandırır.
Zaman yönetimi için çıkmış sınavlarla yapılacak en doğru antrenman, bölüm bazlı süre tutmaktır: okuma paragraflarının tamamına 35-40 dakikadan fazla kalmayacak şekilde sınavın geri kalanını hızlandırmak gerekir.
Çeviri ve diyalog: küçümsenen kolay puanlar
Çeviri soruları çoğu adayın "nasılsa yaparım" diye geçtiği, ama düzenli net bırakılan bir bölümdür. Çıkmış sorularda tuzak hep aynıdır: seçeneklerin çoğu cümlenin genel anlamını verir, ama yalnızca biri özne-yüklem ilişkisini, zamanı ve vurguyu birebir korur. Eleme yöntemi burada en güçlü silahtır — önce zamanı yanlış veren şıkları, sonra özneyi kaydıranları atın.
Diyalog tamamlama ve yakın anlamlı cümle soruları ise sınavın en yüksek isabetle çözülebilen bölümleridir; bu 9 soruyu hedefinize "garanti net" olarak yazın ve hazırlıkta düşük öncelik verin.
Çıkmış sorularla doğru çalışmanın üç kuralı
Birincisi: sınavı bölmeden, süre tutarak çözün — YDS'nin zorluğu sorularından çok temposundadır. İkincisi: yanlışlarınızı değil, yanlış tiplerinizi kaydedin. "12. soruyu yanlış yaptım" bilgisi işe yaramaz; "çıkarım sorularında pasajla aynı kelimeyi kullanan şıkka gidiyorum" bilgisi davranış değiştirir. Üçüncüsü: aynı sınavı en fazla iki kez çözün. Üçüncü çözüşte ölçtüğünüz şey artık İngilizceniz değildir.
Ve çıkmış sorular bittiğinde — ki ciddi çalışan bir adayda birkaç ayda biter — aynı formatta taze soru ihtiyacı başlar. Örnek sorular sayfasında soruLab'ın ürettiği YDS formatındaki soruları üyeliksiz inceleyebilir, kendi seçtiğiniz metinlerden sınırsız yeni soru üreterek çıkmış soru havuzunuz tükendiğinde bile gerçek formatta antrenmana devam edebilirsiniz.
Sınavın iskeleti değişmiyor; değişen tek şey sizin o iskelete ne kadar aşina olduğunuz. Çıkmış sorular o aşinalığın haritası, düzenli ve taze pratik ise yolu yürüten ayaklar.